مسأله ( 2 ) : تأمين آذوقه در جامعهء اسلامى امرى است كه مردمان و هيئت حاكمه هر دو آن را بر عهده دارند . پس اگر كمبود و يا نقص يا نيازى پيدا شود ، بر هر كس كه به هر اندازه قدرت انفاق دارد لازم است كه به از بين بردن نقص و تأمين نيازمنديهاى مردم اقدام كند ؛ و البته در اين كار بايد ثروتمندان پيشرو و درستكار ، بيشتر از ديگران به تلاش برخيزند . و بر دستگاه حاكم واجب است كه از تأمين نيازمنديهاى معاشى مردمان كوتاهى نكند ؛ نيز علماى اسلامى را نرسد كه در برابر فقر فقيران و ناكامى ناكامان خاموش بمانند . مسأله ( 3 ) : شايد اين امر بر خواننده پوشيده نمانده باشد كه انفاق تنها امور واجب مالى را در بر نمىگيرد ، به همان گونه كه بخل نيز تنها به خوددارى از پرداختن حقوق واجب در مال مخصوص نيست ، بلكه موارد واجب از آشكارترين مصداقهاى انفاق يا بخل به شمار مىروند ، و انفاق و بخل جز آن موارد را هم شامل مىشود . اهميت موضوع انفاق و هزينه گذارى ، در فراگيرى و كليّت آن تجلَّى پيدا مىكند ؛ اگر انفاق و پرداخت منحصر به واجبات اصطلاحى باشد ، براى اين آيات و احاديث فراوان و تعبيرهاى گوناگون و شگفتانگيز اثرى جز تأكيد بر انجام دادن يك امر واجب باقى نمىماند . و اين امر از حكمت بلاغى بدور است ، همچنين از سياست اداره كردن مردم و شكوفايى و سلامت اقتصاد و ساختن جامعه اى سالم و انسانى به صورتى شايسته بىنصيب است - و اين مطلب كمال وضوح را دارد - پس فرمان دادن به انفاق و منع كردن مردمان از بخل دو موضوع عام و كلَّى است ، بويژه در آن اوضاع و احوال كه اموال در دست گروهى از افراد تراكم پيدا كند ، و از سوى ديگر ، عامهء مردم گرفتار فقر و محروميّت و كمبودهاى مختلف باشند . مسأله ( 4 ) : آيات و احاديثي كه در اين فصلهاى دهگانهء « انفاق » گذشت ، در برابر خوانندگان تابلو زنده و شكوفايى ترسيم كرد كه از آن ، عناصر يك زندگى انسانى متعالى متجلَّى است ، تابلويى